Uitleg Groot Gelderlander Quadraam dictee

Leren van het Groot Gelderlander Quadraam Dictee?

Tijdens en na het dictee bereiken ons vaak vragen over de achtergrond van bepaalde spelwijzen. Op dat moment is er niet altijd tijd om daar uitgebreid op in te gaan. Het is echter heel interessant om de valkuilen van het dictee te analyseren. Daarmee kunt u voorkomen dergelijke of verwante fouten nog eens te maken.

In de nuvolgende versie van het 4F- dictee zijn de belangrijkste valkuilen van uitleg voorzien. Let op: u kunt geen rechten ontlenen aan deze uitleg. Hij is echt bedoeld als een ‘leermoment’.

Tijdens het dictee was er geen noodzaak om de barragezinnen voor 4F in te zetten. Deze pareltjes maken dus geen deel uit van het dictee 2012 en blijven ‘in portefeuille’!

Een voorwerp van aanhoudende zorg (voor de Nederlandse regering) (Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden, artikel 23, lid 1) (316 woorden)

1.     Amechtig (buiten adem) weeklagend (wee = pijn. J.J.Slauerhoff, Het einde: Vroeger toen’k woonde diep in ’t land, vrat mij onstilbaar wee.))  maar niet gespeend van gotspe (Jiddisch: brutaliteit) en bravoure (zelfverzekerdheid en dapperheid) doorstaat het Nederlandse onderwijs het contemporaine (hedendaags) tempeest (stormweer, geweldig rumoer. Engels:the tempest) van alomtegenwoordige kritiek.

2.     Dalende PISA-classificeringen (PISA: Programme for Interantional Student Assessment), ontwaarde (ontdaan van waarde. Hele werkwoord: ontwaarden) getuigschriften, stuntelende pabostudenten (pabo is een letterwoord: daarom schrijven we het aan het tweede deel vast. Bij hts-student schrijven we een streepje) en gechicaneer (gezochte bezwaren opwerpen / zaniken) over de intrinsieke (wezenlijk, innerlijk) motivatie van onze geprivilegieerde (van privilege: de eerste /e/ blijft dus staan) jeugd: de sector heeft het zwaar!

3.     Een vrijblijvende ad-hocanalyse (ad hoc: voor de gelegenheid, niet universeel geldig. Wanner met het woord een samenstelling wordt gemaakt, moet er een streepje tussen de eerste twee delen, omdat anders onvoldonede duidelijk is dat /ad/ en /hoc/ bij elkaar horen)) wijst de vijfenhalfjesmentaliteit (we schrijven samengestelde woorden zoveel mogelijk aan elkaar, waneer er geen klinkerbotsing optreedt) en dolce-far-nientesfeer (zalig nietsdoen) van de jaren zeventig als belangrijke schuldige aan en doet vermoeden dat het Nederlandse onderwijs eraan onderdoor zou kunnen gaan.

4.     In dit geruststellende verleden gingen mms-meisjes en hbs’ers, in plissérok en plusfours (meervoud van plusfour: broek 4 inch langer dan de knickerbocker en boven de enkel gesloten), uitgerust met botaniseertrommel, nog vrolijk zingend op pad, op zoek naar escarpette (lupine-achtig plantje)  en hoe-langer-hoe-liever (rozetvormig plantje met bloei op lange stelen. Het woord is een samenkoppeling zoals kruidje-roer-me-niet of Onze-Lieve-Heer).

5.     En laten we eerlijk zijn: de essayistische epistolaire pareltjes waartoe leerlingen eertijds door charismatische docenten werden uitgedaagd, waren natuurlijk nog wel iets anders dan een lesje in twitterpoëzie of een gecopy-pastet (geknipt en geplakt. De niet uitgesproken /e/ uit de Engelse spelling moet blijven staan, omdat anders in de verleden tijd pastte ontstaat)) en doorgewhatsappt (whatsapp: computerprogramma waarmee gratis ge-sms’t kan worden) Prezietje (Prezi is de naam van een presentatietool. Met een hoofdletter omdat het nog niet ingeburgerd is, in tegenstelling tot powerpoint) .

http://prezi.com/learn/get-started-cheat-sheet/

6.     Het onderwijsproces is echter niet eenvoudiger geworden.

7.     De twintigste-eeuwer schreef, tenminste vanaf 1995, nog met een gerust hart reüssite (welslagen, succes), halffabrikaat en giraffenek, terwijl na 2005 de speller aan het twijfelen gebracht wordt met nieuwe vormen als réussite, halffabricaat en giraffennek (de regel: we schrijven /en/ wanneer het eerste deel niet eindigt op een toonloze /e/ en een meervoud heeft op /en/), om nog maar te zwijgen over rare uitzonderingen als Oud-Romeins. (Dit spel met de oude en nieuwe spelling is ongebruikelijk in een dictee, maar ook wel een uitdaging!)

In principe hanteren we de volgende regels bij samenstellingen met hoog-, laat-, midden-, oud-. Wanneer het een taal betreft, schrijven we de delen aan elkaar en het eerste deel met een hoofdletter (Oudromeins, Laatlatijn). Wanneer het niet een taal betreft, schrijven we een streepje tussen de delen en het tweede deel met een hoofdletter (oud-Fries, vroeg-Griekse mythen). Echter, een speciale uitzondering is gemaakt voor Oud-romeins en Oud-Grieks, wanneer ermee verwezen wordt naar het klassieke Rome / Griekenland.

8.     Kon de eerdergenoemde leraar nog volstaan met flikkerende sfumato beelden (met vervagende, vervloeiende omtrekken) (sfumatobeelden)van de sciopticon (projectielantaarn), modern onderwijs vereist powerpoints, YouTubefilmpjes (YouTube is een nog niet voldoende ingeburgerd merk en daarom in een samenstelling nog met hoofdletters) en geavanceerde elo’s (electronische leeromgeving). Er moet tegenwoordig ge-e-learnd (hele werkwoord: e-learnen. Denk ook aan ge-e-maild) worden.

9.     Toekomstbestendig onderwijs moet weer focussen op het lerende kind. Een adieu aan de educatiemolochs (moloch: iets waaraan alles opgeofferd moet worden. Oorspronkelijk een Fenicische/Assyrische afgod, waaraan waarschijnlijk mensen werden geofferd, Jer. 7:31) en de hedendaagse vorming op een need-to-knowbasis (need-to-know is een samenkoppeling en het woord waarmee een samenstelling is gemaakt /basis/ mag er aan vast) en terug naar een humboldtiaanse (samenstelling met persoonsnaam met kleine letter wanneer het niet rechtstreeks verwijst naar de persoon: marshallplan, molotovcoctail) bildung (Duitse woorden schrijven we met kleine letter, tenzij het een naam betreft: Wehrmacht).

10.  Dan krijgen we onderwijs naar menselijke maat dat vanuit een nieuw uomo-universale-ideaal (Italiaans: universele mens, duizendpoot. Begrip afkomstig uit de renaissance. Ook vaak (maar nu even niet) latijn: homo universalis) het vuurtje van nieuwsgierigheid, excellentie en passie kan ontsteken bij de tabula rasa’s (glad gemaakt wastafeltje, later ‘vel’)(de dudes en chickies) van de eenentwintigste eeuw.